darktable AI

De nieuwe AI-functies in darktable: assistenten, zij verzinnen niets

Met darktable 5.6 doet kunstmatige intelligentie (AI) zijn intrede. Geen zorgen: darktable kan geen beelden genereren. De ontwikkelaars kozen bewust voor een beperkte AI: kleine, gespecialiseerde hulpmiddelen, die één taak perfect uitvoeren, maar zonder de inhoud van jouw foto te veranderen.

De belofte van darktable is dat jouw foto niet kunstmatig veranderd wordt.

Voordat we de functies uitleggen, eerst iets belangrijks:

• 100% lokaal: alles wordt uitgevoerdop jouw eigen pc (CPU of GPU). Er worden geen gegevens naar een cloud gestuurd.
• 0% toegevoegd: ‘Sky Replacement’ of  invoegen van objecten kan niet. De AI helpt bij technische problemen (ruis) of bij het maken van maskers, maar verzint niets.
• 100% vrijwillig: de AI-functies zijn standaard uitgeschakeld. Jij beslist in de instellingen (instellingen, tabblad „AI”) of je ze wilt gebruiken.

De 4 kerntaken van de AI in darktable

De AI in darktable is een gespecialiseerde assistent, die lastige taken uit handen neemt:

1. maskers maken: in plaats van maskers moeizaam met de hand te tekenen, klik je nu op een object. Het AI model (zoals SAM 2.1) herkent de randen en maakt automatisch een nauwkeurig masker. Ideaal om snel het hoofdonderwerp van de achtergrond te scheiden.
2. ruisonderdrukking: de klassieke ruisonderdrukking kent zijn grenzen (modderig beeld). Het AI-model herkent het verschil tussen beelddetails en sensorruis en levert schonere resultaten. Deze methode werkt op bewerkte foto’s.
3. RAW-ruisonderdrukking: de ‘koningsmethode’. Ruis wordt verwijderd vóórdateen foto beeld bewerkt (nog voor demosaicing) wordt. Het resultaat wordt opgeslagen als een nieuw DNG-bestand, dat je vervolgens gewoon verder kunt bewerken – met maximale beeldkwaliteit.
4. opschalen: heb je een extreme uitsnede of een oude, kleine foto? De AI kan het beeld 2x of 4x vergroten en deontbrekende pixels toevoegen.

Zo gebruik je de AI zonder frustratie

• opt-in: ga naar Instellingen → AI en activeer de ondersteuning. In de officiële versies (Windows-installatieprogramma, macOS dmg, AppImage) is alles inbegrepen.
• modelkeuze: voor elke taak (bijv. ruisonderdrukking) kun je in de instellingen verschillende modellen kiezen. Als er een nieuw, beter model verschijnt, kun je het met één klik activeren, zonder dat je een module in ‘ontwikkelen’ hoeft aan te passen.
• de AI is niet perfect: net als elke assistent heeft ook de AI wel eens een slechte dag. Bij extreme belichtingen of zeer ongewone motieven kan het resultaat er naast zitten. In dat geval heb je altijd nog de klassieke modules om op terug te vallen.

conclusie: AI in darktable 5.6 is geen hocus pocus, maar een gereedschapskist voor betere kwaliteit en sneller werken. Het ondersteunt je waar de techniek zijn grenzen bereikte, maar laat je altijd aan het stuur zitten.

Opmerking voor Linux-gebruikers: Als je darktable via je pakketbeheer installeert en het tabblad „AI” in de instellingen ontbreekt, gebruikt jouw distributeur mogelijk een versie zonder AI-ondersteuning. In dat geval is het aan te raden de officiële AppImage te gebruiken.

Het nieuwe AI-subsysteem in darktable 5.6: installatie & praktijk

Het AI-systeem is gescheiden van de rest van het programma. Je moet het activeren en dan openen zich de nieuwe mogelijkheden.

1. klaar voor gebruik: installatie & hardware

Om de AI-functies soepel te laten werken, is een videokaart (GPU) wel heel wenselijk. Het ontwikkelteam heeft daarvoor handige scripts gemaakt:

• Linux & Windows: er zijn nieuwe installatiescripts die automatisch herkennen of je een NVIDIA-, AMD- of Intel-videokaart hebt. Ze installeren de passende „stuurprogrammaset” (runtime), zodat darktable de rekenkracht van jouw GPU zal benutten.
• macOS: hier is alles al „aan boord” – Apple-gebruikers hoeven niets extra te installeren.
• veiligheidsnet: mocht de videokaart te weinig geheugen hebben of vastlopen, schakelt darktable automatisch over op de processor (CPU), zodat de taak toch wordt afgerond (wel langzamer).

2. het hoogtepunt: AI maskers

In de balk met de masker opties vind je rechts het nieuwe hulpmiddel. Zoals bij de klassieke maskers selecteer je weer een gebied wat wel bewerkt zal worden. Het maakt gebruik van modellen zoals SAM 2.1:

• selecteer eerst de AI masker optie: het beeld wordt geanalyseerd.
• klikken: klik op een object en de AI herkent de randen bijna perfect.
• verfijnen: je kunt met extra klikken de assistent vertellen: „Dit hoort erbij (voorgrond)” of „Dit hoort er niet bij (achtergrond)”.
• nauwkeurige randen: een optioneel filter (DenseCRF) zorgt ervoor dat de randen extreem strak langs het object liggen.
• export optie: als je heel fijne details nodig hebt, kun je het masker zelfs als PNG-bestand exporteren.

3. de module ‘neuraal herstel’

In de zijbalk (bibliotheek / ontwikkelen) staat de nieuwe module neuraal herstel. Deze combineert drie grote taken:

• ruisreductie & Raw ruisreductie: hier worden moderne modellen zoals NIND ingezet om ruis te elimineren. Klik eerst in de preview scherm om een indruk te krijgen van de resultaten. Je kunt het resultaat dan met desterkte schuifbalkbeïnvloeden om de juiste balans te vinden tussen nog resterende ruisen het behoud van textuur.
• opschalen: met de RealPLKSR-modellen kun je afbeeldingen 2x of 4x vergroten. Ook hier een preview scherm.
• workflow: als je ruis onderdrukt of opschaalt, maakt darktable automatisch een nieuw bestand aan (DNG of TIFF), importeert dit in jouw bibliotheek en groepeert het met het origineel. Tags en metadata worden daarbij automatisch overgenomen.

4. goed om te weten (voor gevorderden)

• geen herstart nodig: je kunt de AI-functies in de instellingen op elk moment in- of uitschakelen zonder darktable opnieuw te hoeven starten.
• modelkeuze: standaard worden zeer goede modellen meegeleverd. Via een repository kun je echter andere modellen (zoals NAFNet of BSRGAN) downloaden en testen.
• batchverwerking: de AI-functies werken bij het gelijktijdig bewerken van veel foto’s. Dankzij „Tiled Inference” kunnen ook zeer grote afbeeldingen worden verwerkt, zonder het geheugen van je videokaart te overbelasten.

Tip van het darktable.info-team:

Vooral Raw-ruisreductie is een gamechanger voor nachtopnamen of foto’s met zeer hoge ISO-waarden. Het loont de moeite om de GPU-scripts enkelvoudig uit te voeren om de volledige snelheid te ervaren!

5 september 2026