19 januari 2026
Je hebt je foto perfect bewerkt. Tevreden exporteer je het en stuurt die naar je smartphone of printer. Maar dan de schok: op de mobiele telefoon ziet het er saai uit en in de dure muurafdruk overstemt het zwart. Heeft darktable een fout gemaakt?
Nee! Het probleem zit niet in de software, maar in je waarneming. In dit artikel zullen we uitleggen waarom je oog je bedriegt en hoe je je werkplek zo instelt dat “wit” echt “wit” blijft.
1. De basis: je monitor liegt (waarschijnlijk)
De meeste monitoren zijn af fabriek veel te helder ingesteld. Dit ziet er geweldig uit in de elektronicawinkel, maar het is fataal voor beeldverwerking.
- als je de monitor op 100% helderheid instelt (vaak 300-400 cd/m²), bewerk je foto’s onbewust donkerder. Dus ze verblinden je niet.
- de afbeelding mist dan helderheid op elk normaal apparaat (of in print). Het ziet er onderbelicht uit.
- verminder de helderheid van uw monitor. Voor normale kamers, een waarde van 100 tot 120 cd/m². Voor veel monitoren is 20-30% helderheid!
Pro-tip: een colorimeter (bijv. DataColor Spyder of X-Rite) is voor serieus werk wel nodig. Het meet niet alleen de kleuren, maar helpt je ook om de juiste helderheid in te stellen.
2. De baas: omgevingslicht
Uw oog is geen meetapparaat en het past zich voortdurend aan de omgeving aan. Dit wordt “chromatische aanpassing” genoemd.
Scenario A: de donkere kamer
Je zit ’s avonds in de volledig donkere kamer. Je monitor ziet er extreem helder uit. Je verlaagt de belichting op de foto.
Resultaat: het beeld wordt te donker.
Scenario B: het zonnevenster
De zon schijnt recht de kamer in. Je monitor ziet er in vergelijking saai en donker uit. Je verhoogt het contrast en de helderheid.
Resultaat: de foto is uitgebrand.
De praktijkoplossing: zorg voor constant, gedimd licht in de kamer. Geen direct licht op de monitor, geen directe zon. Professionals gebruiken hiervoor standaard lampen, maar een goede LED-lamp, die niet direct op de monitor schijnt, is een goed begin.
3. Het probleem van de “donkere thema’s”
We houden van donkere thema’s. Ze zien er professioneel uit, beschermen de ogen en leiden niet af. Onze eigen Pro-thema’s gebruiken bijna zwarte achtergronden.
Maar wees voorzichtig: het oog kan worden bedrogen.
- hetzelfde grijs toont op een zwarte achtergrond helderder dan op witte.
- als je een heel donker thema gebruikt, neem je je foto weer als helderder en contrastrijker waar dan het in werkelijkheid is.
- zodra je naar de afbeelding op een witte website achtergrond bekijkt, ziet het er ineens saai en donker uit.
De “realiteitscontrole” in darktable
Dus een helder thema gebruiken? Nee! Maar je moet darktable vragen om je de waarheid te laten zien voordat je exporteert.
Gebruik de ‘kleurbeoordelingscondities’.
- klik in ‘ontwikkelen’ rechtsonder op het gloeilamp pictogram (of druk op
Ctrl+B). - darktable toont een wit kader rond de afbeelding.
- als je foto er plotseling “vies” of te donker uitziet: corrigeer de belichting (meestal +0,3 tot +0,5 eV).
4. Het doelmedium beslist
Een afbeelding kan zelden perfect zijn voor alle media tegelijk. Je moet beslissen:
| doelmedium | kenmerken | aanbeveling |
|---|---|---|
| sociale media / mobiele telefoon | displays zijn zeer helder, contrastrijk en kleurrijk. | hier kan de foto “crisp” zijn. Altijd exporteren naar sRGB. |
| websites (helder) | op een witte achtergrond worden schaduwen sneller zwart. | besteed aandacht aan goede tekening in de diepte. Gebruik de kleurbeoordelingscondities! |
| afdrukken | papier licht niet op! Het reflecteert alleen licht. | een afbeelding moet vaak op de monitor te helder en te saai overkomen om correct afgedrukt te verschijnen. Gebruik de “Softproof” (pictogram in de linkerbenedenhoek). |
5. De smartphoneparadox: “Maar ze hebben allemaal heldere displays!”
Je vraagt je nu misschien af: “waarom zou ik mijn monitor dimmen als iedereen vandaag een iPhone gebruikt met een superhelder OLED-scherm?”
Dit is een logisch aanvoelend bezwaar, maar hier schuilt een probleem:
“Hij die bewerkt met lichte tinten, levert te donker af”.
- als uw monitor extreem helder is, zie je een stralend beeld. Dus je hebt de neiging om de belichting een beetje terug te nemen.
- het ziet er goed, maar op elk ander apparaat (laptop in energiebesparende modus, goedkope kantoormonitor, tablet in de avond) is het beeld veel te donker. De schaduwen zijn onaantrekkelijk.
De strategie voor sociale media:
Gebruik een gekalibreerde, 120 cd/m² monitor. Dit is de ‘veilige haven’. Maar als je specifiek voor Instagram of web exporteert, mag je het histogram wat meer rechts duwen (‘belicht op rechts’) dan voor een kunstafdruk.
Stuur de foto eerst naar uw mobiele telefoon voordat u deze plaatst. Als het er daar goed uitziet met een gemiddelde helderheid, heb je alles goed gedaan.
Samenvatting: checklist voor de juiste helderheid
- omlaag met de helderheid (bestemming: ca. 100-120 cd/m²).
- vermijd directe zon en volledige duisternis.
- je oog liegt, het histogram niet. Zorg ervoor dat de midden tonen (de “berg”) in het midden of iets naar rechts staan.
- druk voor exporteren op
Ctrl+B. Is je foto nog steeds acceptabel? Zo ja -> exporteren!