Ruis verwijderen gemakkelijk gemaakt

Elke fotograaf kent het wel: je fotografeert bij weinig licht, verhoogt de ISO en plotseling zit de foto vol met “korrels” of kleurrijke vlekken. Dat is digitale beeldruis.

Darktable biedt hiervoor een van de meest elegante oplossingen op de markt: de module “ruisreductie (profiel)”.

Waarom “profiel”?

Het bijzondere aan deze module is dat hij precies weet welke camera en welke ISO-waarde je hebt gebruikt.

Elke camerasensor produceert een ander ruisniveau. Een ISO-waarde van 3200 ziet er bij een Sony A7 anders uit dan bij een Fujifilm X-T4. De ontwikkelaars van darktable (en de community) hebben profielen gemaakt voor honderden camera’s. De module kijkt dus naar de Exif-gegevens van je foto, ziet “Aha, ISO 1600 met een Nikon D850” en past precies de ruisonderdrukking toe die optimaal is voor deze sensor bij deze gevoeligheid.

Dat maakt de bediening uiterst eenvoudig: in 90% van de gevallen hoef je alleen maar de module in te schakelen en het werkt.

Zo gebruik je het

1. klik op de aan/uit-schakelaar van de module.
2. meestal verdwijnt de ruis , zonder dat belangrijke details wazig worden.

De belangrijkste instellingen

Ook al is de automatische functie geweldig, soms wil je toch handmatig ingrijpen.

Modus

Standaard staat hier meestal “wavelets” of “non-local means.

• wavelets: dit is meestal de standaard. Het is snel en goed voor kleurruis.
• non local means: is zeer rekenintensief (traag!), maar levert vaak nog vloeiendere resultaten op, vooral bij zeer sterke ruis. Probeer deze modus uit als je computer krachtig genoeg is.

Sterkte

De belangrijkste regelaar.

• 1.000: dit is de standaardwaarde die het profiel voorstelt.
• verlaag tot minder dan 1.0: als het beeld er te ‘gladgestreken’ of plastisch uitziet, verminder dan de sterkte (bijvoorbeeld tot 0,7). Een beetje ruis (korrel) laat een beeld vaak scherper en natuurlijker lijken.
• verhoog tot meer dan 1.0: als er nog steeds ruis zichtbaar is, kun je de waarde voorzichtig verhogen.

Pro-tip: ruis uit schaduwen verwijderen

Vaak stoort de ruis in de donkere delen van het beeld (schaduwen) meer dan in de lichte delen. Je kunt een (parametrisch) masker gebruiken om de ruisonderdrukking alleen op de donkere delen toe te passen, zodat de lichte delen (en daarmee vaak ook de details in het hoofdmotief) scherp blijven.

Je kan ook met de schuif ‘behoud schaduwen’ experimenteren: lage waarden daar ‘sluiten’ schaduwen minder uit van ruisreductie.

Maar maak je geen zorgen: de module is standaard zo intelligent dat hij probeert randen en details te beschermen.

Mijn profiel wordt niet gevonden?

In zeldzame gevallen (bij gloednieuwe camera’s) verschijnt een melding dat er geen profiel is gevonden.

• zorg ervoor dat je versie van darktable up-to-date is.
• vaak werkt de module toch in de “generieke” modus, maar dan is hij niet zo nauwkeurig.

Samenvatting:

De module “ruisreductie (profiel)” is je beste vriend voor foto’s met een hoge ISO-waarde. Inschakelen, even controleren, klaar. Het is bijna altijd de betere keuze ten opzichte van de andere ruisonderdrukkingsmodules in darktable.

Expertkennis: de curven in de waveletmodus

Als je de modus op ‘wavelets’ zet, verandert het beeld en zie je curven.
Je ziet daar twee tabbladen boven de grafiek:

1. Y0 (helderheid): hier regel je de helderheidsruis (het ‘knisperen’).
2. U0V0 (kleur): hier regel je de kleurruis (de kleurrijke vlekken).

Tip om te experimenteren:
durf gerust aan de bochten te trekken!

• als je de curve omhoog trekt, wordt er sterker ontruist.
• als je deze naar beneden trekt, blijven meer details (maar ook meer ruis) behouden.
• vaak volstaat het om alleen de U0V0-curve (kleur) iets te verhogen om kleurrijke vlekken te verwijderen, terwijl de helderheidsruis (Y0) voor meer scherpte iets “korrelig” blijft.

12 januari 2026